kalpazanws00

a) Elektromıknatıs
İçinden akım geçen bir tel çevresinde manyetik alan oluşturur. Tek, bir makaraya sarılarak içinden akım geçirilirse, oluşturduğu manyetik alana benzer. Bu şekilde elde edilen düzeneklere Elektromıknatıs denir.
Herhangi bir uzay bölgesinde bir manyetik alanın varlığı, bu bölgeye yerleştirilmiş, örneğin demir tozuna etkiyen kuvvetin varlığı ile belli olur. Böyle bir bölgede demir dozları, manyetik alan kuvvet çizgileri denen çizgiler boyunca sıralanır.Şekilde çeşitli biçimlerdeki mıknatıslara ait manyetik alan varsa mutlaka kuvvet çizgileri de vardır şekil (3-4)

Deney 3-4: Elektro Mıknatıs Yapımı
Araç ve Gereç :
Pusula
Orta boy iki kalın demir çivi
Yeteri kadar kablo,
Piyasada satılan iki pil ve pil yatağı
Yeteri kadar toplu iğne

Deneyin Yapılışı :
- 50 santimetre uzunluğunda bir kablo parçası kesiniz. Kablonun iki ucundaki yalıtkan kısmı sıyırarak bakır teli ortaya çıkarınız. Kabloyu demir çivi üzerine sarınız. Kablonun Çıplak uçlarını, pilin kutuplarına bağlayınız . Devreden akım geçince, düzenek bir çubuk mıknatıs gibi bir manyetik alan oluşturur. Bu cins düzeneklere elektromıknatıs denir.
- Bu şekilde elde ettiğimiz elektromıknatısı, toplu iğnelere yaklaştırınız. Elektromıknatıs kaç tane iğneyi çekebilir. Çubuk mıknatısı iğnelere yaklaştırarak, birbirine takılı kaç tane iğneyi çekebildiğini bulunuz.
- 75 cm uzunluğunda bir kablo parçası keserek, yeni bir elektromıknatıs yapınız. Aynı pilin uçlarına bağlayınız. Ard arda takılı kaç tane toplu iğne çektiğini saptayınız.Bu sayıyı sarım sayısı daha az olan mıknatısın çektiği iğne sayısı ile karşılaştırınız.
- Elektromıknatısı seri bağlı iki pil ile besleyerek deneyi tekrarlayınız. Elektro mıknatısın bu durumda çektiği toplu iğne sayısı daha çok mu yoksa daha az mı olur?
- Elektromıknatısın ucunu pusulaya yaklaştırınız.
• Pusulanın kuzeyi gösteren ibresi ne tarafa doğru sapar? Sapma yönü ile elektromıknatısın kutupları arasında ilişki kurunuz (şekil 3.6)

- Genelde, elektromıknatıslar ve çubuk mıknatısların oluşturduğu manyetik alan arasında bir fark yoktur. Çubuk mıknatıslarda olduğu gibi elektro mıknatısların uç noktaları, yani kutupları daha çok iğneyi çeker.
Elektro mıknatıslar da sadece manyetik maddeleri çekerler. Elektro mıknatıs bir plastiği veya kağıt parçasını çekmez.
Aynı şiddette akım geçtiğinde sarım sayısı fazla olan mıknatısın çektiği toplu iğne sayısı, sarım sayısı az olandan daha fazladır.
Daha önceleri gördüğümüz gibi, manyetik alanın şiddetli veya zayıf olması, manyetik alan kuvvet çizgilerinin sıklığına ve seyrekliğine bağlıdır.
Kuvvet çizgileri sık ise manyetik alan kuvvetli, seyrek ise zayıftır. Şekil 3.7’de,
Sarım sayısı arttıkça manyetik alan şiddetinin arttığı gösterilmiştir.
Şekilden anlaşılacağı gibi, çubuk mıknatıs ve elektromıknatısın oluşturduğu manyetik alan kuvvet çizgilerinin yönelimleri aynıdır. Kablodan geçen akım şiddeti artarsa, kuvvet çizgileri sıklaşır. Bunun anlamı daha kuvvetli bir elektromıknatıs elde edildiğidir.
b.) Alternatif ve Doğru Akım Jeneratörleri
Herhangi bir basit elektrik devresine akım pilden veya akümülatörden sağlanır. Pil ve akümülatörün verdiği akım tek yönlüdür. Bu tür akıma doğru akım denir.
İndüksiyon akımının yönü, sarımdan geçen manyetik alan kuvvet çizgileri artarken veya eksilirken birbirine terstir. Herhangi bir sarım sisteminden bir akım elde etmek istenirse, manyetik alanı değiştirmek gerekir. Manyetik alanın değişmesi ancak bir hareket ile mümkün olur. Hareket, sarım sistemi üzerinde artan ve eksilen manyetik alan doğurduğunda, yönü değişen akım elde edilir. Buna alternatif akım denir.
Alternatif akım jeneratöründe, kuvvetli bir mıknatısın oluşturduğu manyetik alan içinde, dönen bir bobin bulunur (Şekil 3.8) Alternatif akım gerçekte, bir indüksiyon akımıdır. Akımı meydana getiren halkanın içinden geçen manyetik alan çizgilerinin sayısı artarken akım bir yönde, eksilirken onun tersi yönde geçer. Çizgilerin sayısı bir değişim yoksa akım kesilir.